گنجینه گیاهان دارویی سمنان در مسیر پژوهش، تولید و فناوری

          به گزارش روابط‌عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان، فرزانه بهادری، رئیس مرکز، با اشاره به ظرفیت‌های گیاهان دارویی استان اظهار کرد: شرایط خشک و نیمه‌خشک سمنان در کنار محدودیت منابع آب، ضرورت توسعه کشت‌های سازگار و کم‌آب‌بر را دوچندان کرده است و گیاهان دارویی، در صورت انتخاب علمی گونه و الگوی کشت، می‌توانند علاوه بر تنوع‌بخشی به تولید، زمینه افزایش ارزش افزوده و ایجاد فرصت‌های اقتصادی جدید را فراهم کنند.

وی افزود: در مطالعات انجام‌شده، ۱۳۰ گونه گیاه دارویی متعلق به ۳۲ تیره گیاهی در استان شناسایی و مستندسازی شده‌اند که تیره نعناع با ۲۸ گونه، کاسنی با ۱۶ گونه و رز با ۱۰ گونه، سهم قابل‌توجهی از این تنوع را به خود اختصاص داده‌اند.

بهادری، حفاظت و مستندسازی ذخایر ژنتیکی را زیربنای برنامه‌های تحقیقاتی این حوزه دانست و گفت: تاکنون ۷ هزار نمونه هرباریومی از ۶۹۷ گونه گیاهی جمع‌آوری و نگهداری و حدود ۲ هزار نمونه بذر از گیاهان مرتعی و دارویی اندمیک و نادر استان گردآوری شده است. همچنین با بازنگری اطلاعات تاکسونومیک هرباریوم، نام علمی ۱۵۴ گونه اصلاح و به‌روزرسانی شده است. شناسایی و پایش گونه‌های شوررو، خشکی‌دوست و گچ‌دوست نیز در راستای شناخت بهتر ظرفیت‌های گیاهی مناطق خشک استان دنبال می‌شود.

رئیس مرکز با اشاره به زیرساخت‌های ایجادشده برای توسعه تحقیقات گیاهان دارویی افزود: هرباریوم، چهار گلخانه، ۱۰ شاسی، پایلوت اسانس‌گیری با ظرفیت تولید روزانه ۳۵۰ لیتر عرق سه‌آتشه و عرصه‌های تحقیقاتی سمنان و گرمسار، بخشی از ظرفیت‌های مرکز در این حوزه است. همچنین پایلوت یک‌هکتاری گیاهان دارویی در شهمیرزاد، بستری برای اجرای فعالیت‌های تحقیقاتی، الگویی و ترویجی فراهم کرده است.

وی ادامه داد: یکی از محورهای اصلی تحقیقات، شناسایی و انتخاب جمعیت‌ها و ارقام سازگار و دارای عملکرد کمی و کیفی مطلوب است. در گونه‌هایی نظیر آویشن، نپتا، مرزه، بومادران، گل‌محمدی، زوفا، زرین‌گیاه و مریم‌گلی جمعیت‌های برتر مورد بررسی و انتخاب قرار گرفته‌اند و هم‌زمان، استفاده از میکروارگانیسم‌های مفید مانند قارچ‌های میکوریز و باکتری‌های محرک رشد برای افزایش استقرار و تحمل گیاهان در برابر تنش‌های محیطی مطالعه شده است.

بهادری گفت: معرفی ارقام پرمحصول آویشن از جمله شمیم و رایحه و ایجاد مزارع و سایت‌های الگویی، از اقدامات انجام‌شده برای انتقال دستاوردهای تحقیقاتی به عرصه تولید است. همچنین نشاهای آویشن دنایی، مرزه زمستانه، زوفا، گل‌گاوزبان و مریم‌گلی از توده‌های منتخب تولید و عرضه شده و سایت الگویی این گونه‌ها در شهمیرزاد ایجاد شده است.

وی با تأکید بر ضرورت عبور از خام‌فروشی گیاهان دارویی اظهار کرد: بخشی از پژوهش‌های مرکز بر فرآوری و توسعه محصولات با ارزش افزوده بیشتر متمرکز شده است. تولید دمنوش‌های فراسودمند، بررسی خواص ضدمیکروبی اسانس و عصاره گونه‌های بومی و مطالعه کاربرد عصاره‌ها و نانواسانس‌های گیاهی در حوزه دام، طیور، آبزیان و زنبور عسل از جمله این فعالیت‌هاست.

رئیس مرکز افزود: دستیابی به دانش فنی تولید مکمل خوراکی از عصاره برگ آقطی و بررسی کاربرد آن به‌عنوان محرک رشد و تقویت‌کننده ایمنی در ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان و نیز فرموله‌کردن عصاره مرزه جنگلی بومی استان در قالب عصاره و نانوترکیب برای تولید مرغ سالم، نمونه‌هایی از حرکت تحقیقات مرکز به سمت فناوری و محصول است.

بهادری همچنین مطالعات اقتصادی را حلقه مکمل این زنجیره دانست و گفت: امکان‌سنجی تجاری‌سازی گیاهان دارویی و بررسی مزیت نسبی استان در تولید محصولاتی مانند زیره سبز، گل‌محمدی، گل‌گاوزبان، سیاه‌دانه و زعفران با هدف هدایت علمی توسعه کشت و سرمایه‌گذاری در این بخش انجام شده است. همکاری با مجموعه‌های تولیدی استان، از جمله ایجاد کلکسیون گیاهان دارویی اقتصادی در شهمیرزاد، نیز با هدف تقویت ارتباط پژوهش با بخش تولید دنبال می‌شود.

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان در پایان گفت: هدف نهایی، تبدیل ظرفیت ژنتیکی و تنوع گیاهی استان به یک زنجیره ارزش پایدار است؛ زنجیره‌ای که از حفاظت ذخایر ژنتیکی و پژوهش آغاز شود، به تولید بذر و نشا و توسعه کشت‌های سازگار با کم‌آبی برسد و با فرآوری، فناوری و تجاری‌سازی، به افزایش بهره‌وری منابع و ایجاد ارزش افزوده برای بخش کشاورزی استان منجر شود.

کانال اطلاع‌رسانی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان